MEKKE İTTİFAKI’NIN İRAN ZİYARETİ: BÖLGESEL DENGELER VE TÜRKIYE

26 Ekim 2026’da Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan üst düzey yetkililerin İran’ın başkenti Tahran’da İranlı yöneticilerle gerçekleştirdiği görüşme, Ortadoğu siyasetinin dikkatle incelenmesi gereken gelişmelerinden biridir. Ziyaretin önemi yalnızca dört ülkenin bir araya gelmesinden kaynaklanmıyor. Asıl mesele; birbirinden farklı güvenlik kaygılarına, rekabet alanlarına ve dış politika önceliklerine sahip devletlerin, bölgesel savaş riskini yönetmek için aynı diplomatik zeminde buluşmasıdır.

Bu gelişmeyi doğru değerlendirmek için üç hususu birbirinden ayırmak gerekir:

1. Kesinleşmiş gelişme: Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın üst düzey temsilcileri Tahran’da İranlı yetkililerle görüştü.
2. Açıklanan diplomatik amaç: Bölgesel gerilimi azaltmak, diyaloğu sürdürmek ve diplomatik çözüm yollarını desteklemek.
3. Henüz kanıtlanmamış sonuç: İran’ın Mekke Savunma İttifakı’na katılması, dört ülkenin yeni bir askerî ittifak kurması veya bütün bölgesel anlaşmazlıkların çözüme kavuşması.

Mekke Savunma İttifakı, Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında 7 Ağustos 2026’da Mekke’de imzalanan ortak savunma anlaşmasına dayanıyor. Üç ülkenin liderleri Recep Tayyip Erdoğan, Muhammed bin Selman ve Şahbaz Şerif, anlaşmanın siyasi temelini oluşturdu. Anlaşmanın öne çıkan hükmü, taraflardan birine yönelik silahlı saldırının diğer taraflara yönelik saldırı olarak değerlendirilmesi ilkesidir.

Bu hüküm, ittifakın sıradan bir diplomatik istişare mekanizmasından daha ileri bir savunma iş birliği hedeflediğini gösteriyor. Ancak anlaşmanın uygulanma biçimi, tarafların ulusal hukukları, askerî planlamaları ve siyasi kararlarıyla bağlantılıdır. Dolayısıyla bu hükmü, her türlü saldırı karşısında otomatik ve koşulsuz biçimde aynı askerî karşılığın verileceği şeklinde yorumlamak doğru olmaz.

31 Ağustos 2026’da İstanbul’da yapılan ilk Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi toplantısında ittifakın adı ve kurumsal yapılanması üzerinde çalışıldı. Genel sekreterliğin Riyad’da kurulması ve ilk genel sekreterin Pakistan’dan olması konusunda mutabakat bildirildi.

Bu yapılanma üç ülkenin farklı fakat birbirini tamamlayabilecek kapasitelere sahip olmasına dayanıyor:

 

 

 

Ülke	Öne çıkan stratejik kapasite	Temel güvenlik gündemi
Türkiye	NATO üyeliği, savunma sanayisi, diplomatik ve istihbarî kapasite	Sınır güvenliği, bölgesel istikrar, terörle mücadele ve stratejik özerklik
Suudi Arabistan	Enerji piyasalarındaki ağırlık, finansal kapasite ve Körfez’deki konumu	Petrol ve enerji altyapısının korunması, füze ve İHA tehditleri, Körfez güvenliği
Pakistan	Büyük askerî kapasite, nükleer caydırıcılık ve İran’la komşuluk	Sınır güvenliği, bölgesel çatışmaların önlenmesi ve arabuluculuk

Tablodaki değerlendirmeler, ülkelerin bilinen stratejik konumlarına ilişkin analitik bir çerçevedir; üç ülkenin bütün konularda ortak politika izlediğini göstermez.

Temel nokta şudur: Mekke Savunma İttifakı’nın ortak savunma iddiası, üyelerin birbirleriyle güvenlik koordinasyonunu güçlendirmeyi hedefler. İran ziyareti ise bu koordinasyonun, ittifakın dışında kalan ve bölgesel gelişmeler üzerinde önemli etkisi bulunan bir devletle nasıl ilişkilendirileceği sorusunu gündeme getiriyor.

2. Tahran ziyaretine kimler katıldı, hangi düzeyde temsil sağlandı?

26 Ekim 2026’daki toplantının dikkat çekici yönlerinden biri, ülkelerin yalnızca dışişleri temsilcileriyle değil, güvenlik ve savunma alanlarında doğrudan karar alma kapasitesine sahip isimlerle temsil edilmesiydi. Anadolu Ajansı’nın toplantı haberine ve yayımlanan ortak açıklamaya göre katılımcılar şunlardı:

Türkiye — İbrahim Kalın: Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanı

Türkiye’nin güvenlik önceliklerini, istihbarat değerlendirmelerini ve hassas diplomatik temaslarını temsil etti. MİT başkanının katılımı, görüşmenin yalnızca genel siyasi istişare değil, güvenlik boyutu bulunan bir temas olduğunu gösteriyor.

Suudi Arabistan — Prens Halid bin Selman: Savunma Bakanı

Suudi Arabistan’ın savunma ve güvenlik kaygılarını temsil etti. Riyad açısından İran’la temasın önemli başlıkları arasında füze ve insansız hava aracı tehditleri, enerji altyapısının korunması ve Yemen kaynaklı güvenlik riskleri bulunuyor.

Pakistan — Mareşal Asım Münir: Pakistan Kara Kuvvetleri Komutanı ve Savunma Kuvvetleri Komutanı

Pakistan’ın askerî ve stratejik ağırlığını temsil etti. Pakistan’ın hem İran’la komşu olması hem de Suudi Arabistan ve ABD ile ilişkileri, onu taraflar arasında temas kurulması bakımından önemli bir aktör hâline getiriyor.

İran — Muhsin Rızai:İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri

Görüşmeye ev sahipliği yaptı. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi de toplantıya katıldı. Bu katılım, Tahran’ın görüşmeye siyasi ve güvenlik boyutlarını birlikte taşıdığını gösteriyor.

Temsil düzeyinin siyasi anlamı

Türkiye’nin MİT Başkanı, Suudi Arabistan’ın Savunma Bakanı ve Pakistan’ın en üst düzey askerî komutanlarından birini aynı masaya göndermesi üç açıdan önem taşıyor.

1. Güvenlik kararlarının doğrudan konuşulabilmesi: İstihbarat, askerî caydırıcılık, sınır güvenliği ve kriz yönetimi gibi başlıklarda ilgili kurumların görüş alışverişi yapması mümkün hâle geliyor.
2. Diplomatik mesajın ağırlığı: Bu düzeyde temsil, tarafların bölgesel krizi yalnızca açıklamalarla izlemek yerine doğrudan temasla yönetmeye çalıştıklarına işaret ediyor.
3. Askerî ve siyasi kanalların birlikte çalışması: Bir dışişleri görüşmesinden farklı olarak bu format, olası güvenlik riskleri ve yanlış hesaplamaların önlenmesi üzerine daha doğrudan iletişim kurmaya elverişli.

Bununla birlikte, heyetlerin yüksek düzeyli olması tek başına gizli bir askerî mutabakat imzalandığını kanıtlamaz. Böyle bir iddia için anlaşma metni, resmî açıklama veya birbirini doğrulayan güvenilir kaynaklar gerekir.

3. İran ziyareti neden tam bu dönemde gerçekleşti?

Ziyareti açıklayan temel unsur, Ortadoğu’da birbirine bağlanan birden fazla güvenlik krizidir. Reuters’ın 26 Ekim tarihli haberinde ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmanın, Suudi Arabistan ve Yemen’deki gelişmelerle daha geniş bir bölgesel güvenlik sorununa dönüştüğü aktarılıyor. Aynı haber, Tahran görüşmelerinde saldırmazlık çerçevesi, ABD-İran müzakerelerinin yeniden başlatılması, Husilerin saldırıları ve Hürmüz Boğazı’nın durumu gibi konuların gündemde bulunduğunu bildiriyor.

1. Hürmüz Boğazı ve enerji güvenliği

Hürmüz Boğazı, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz taşımacılığı bakımından kritik bir geçiş noktasıdır. Buradaki askerî gerilim, yalnızca İran ve Körfez ülkelerini değil, enerji ithalatçısı devletleri, nakliye şirketlerini ve dünya piyasalarını etkileyebilir. Türkiye açısından enerji maliyetleri ve ticaret yollarının güvenliği doğrudan önem taşır.

1. Suudi Arabistan’a yönelik güvenlik tehditleri

Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik füze ve İHA saldırıları, Riyad’ın güvenlik hesaplarını etkiliyor. Reuters, 26 Ekim’de Husilerin Suudi petrol altyapısına ve Riyad Havalimanı’na yönelik saldırılar düzenlediklerini ileri sürdüğünü bildirdi; haber yayımlandığında bu iddialar Suudi makamlarınca henüz doğrulanmamıştı. Bu ayrım önemlidir: saldırı iddiası ile bağımsız biçimde doğrulanmış hasar aynı şey değildir.

1. ABD-İran gerilimi ve müzakere ihtiyacı

Tahran ile Washington arasındaki anlaşmazlıklar, bölgedeki askerî riskleri artırıyor. Reuters’ın haberine göre İran, limanlarına yönelik ABD ablukasının sona erdirilmesini ve petrol ihracatına uygulanan yaptırımların kaldırılmasını öne çıkarırken, Washington nükleer zenginleştirmenin sınırlandırılmasını istiyor. Bu karşıt talepler, bölgesel arabuluculuğun neden zor olduğunu gösteriyor.

1. Filistin, Gazze ve Lübnan

Anadolu Ajansı’nın aktardığına göre toplantıda İsrail’in bölgedeki faaliyetleri ile Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler de ele alındı. Böylece gündem yalnızca İran’ın güvenliği veya Körfez’deki askerî tehditlerle sınırlı kalmadı; daha geniş bölgesel çatışma başlıkları da görüşmeye dâhil edildi. Burada önemli bir ayrım var: Bu başlıkların toplantı gündemine girmesi, tarafların her biri hakkında ortak bir tutum üzerinde anlaştığı anlamına gelmiyor. Dört ülke bazı güvenlik sorunlarının büyümesini önlemek isteyebilir; ancak bu sorunların nedenleri, sorumluları ve çözüm yöntemleri konusunda farklı görüşlere sahip olabilir.

4. Türkiye açısından ziyaretin stratejik anlamı

Türkiye’nin bu toplantıdaki konumunu değerlendirirken üç ayrı ilişki düzeyini birlikte ele almak gerekir: NATO üyeliği, Mekke Savunma İttifakı ve İran’la komşuluk ilişkisi.

4.1. Türkiye, aynı anda farklı güvenlik kanallarını kullanıyor

Türkiye, NATO üyesidir; Pakistan ve Suudi Arabistan ile yeni savunma iş birliği çerçevesi içindedir; İran’la ise uzun bir sınırı ve çeşitli ekonomik, siyasi ve güvenlik ilişkileri vardır. Bu ilişkiler birbirinin aynısı değildir ve otomatik olarak aynı stratejik hedeflere hizmet etmez.

Mekke Savunma İttifakı’nın ilk toplantısında Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, yeni yapının NATO’nun veya Türkiye’nin diğer ittifaklarının yerini almadığını, onları tamamlayıcı nitelikte görüldüğünü açıklamıştı.

Bu çerçevede İran ziyareti, Türkiye’nin iki yönlü bir yaklaşım izlediği şeklinde okunabilir:

1. Caydırıcılık: Suudi Arabistan ve Pakistan ile savunma koordinasyonunu geliştirmek.
2. Kriz yönetimi: İran’la doğrudan iletişim kurarak bölgesel çatışmanın daha geniş bir savaşa dönüşme riskini azaltmak.

Bu iki yaklaşım birbirine zorunlu olarak aykırı değildir. Devletler, muhtemel tehditlere karşı savunma kapasitelerini güçlendirirken aynı zamanda karşı tarafla diplomatik iletişimi sürdürebilirler.

4.2. Türkiye neden İran’ı dışarıda bırakan bir güvenlik düzeniyle yetinmeyebilir?

İran, Irak, Suriye, Körfez, Lübnan ve Yemen gibi alanlarda etkisi bulunan bölgesel bir aktördür. Bu nedenle İran’ın güvenlik kaygılarını ve kararlarını hesaba katmadan Ortadoğu’da kalıcı bir istikrar düzeni oluşturmak güçtür.

Türkiye açısından İran’la diyalogun olası faydaları şunlardır:

1. Türkiye’nin güneyindeki çatışmaların ve bölgesel gerilimin yayılma riskini azaltmak.
2. Enerji arzı ve ticaret yollarındaki belirsizliği sınırlamak.
3. Suriye ve Irak gibi ortak komşuluk alanlarında iletişim kanallarını açık tutmak.
4. ABD, İran, Körfez ülkeleri ve diğer bölgesel aktörler arasındaki diplomatik temaslarda hareket alanını korumak.

Bunlar görüşmenin muhtemel stratejik getirileridir; tamamının gerçekleştiğini söylemek için henüz yeterli kanıt yoktur.

4.3. Ankara’nın karşı karşıya olduğu temel denge

Türkiye’nin bir yandan Suudi Arabistan’ın güvenlik kaygılarını dikkate alması, diğer yandan İran’la doğrudan diyalog yürütmesi mümkündür. Ancak bu denge, taraflardan biriyle yaşanabilecek ciddi bir askerî kriz sırasında zorlaşabilir.

Örneğin, ittifak üyelerinden birine yönelik saldırı konusunda anlaşmanın ortak savunma hükmünün gündeme gelmesi, Ankara’nın hem ittifak yükümlülüklerini hem İran’la ilişkilerini hem de NATO çerçevesindeki konumunu birlikte değerlendirmesini gerektirebilir.

Türkiye’nin asıl stratejik meselesi, yalnızca bir ittifakın içinde bulunmak değil; ittifak yükümlülükleri ile diplomatik hareket alanını hangi şartlarda birlikte sürdürebileceğidir.

5. Suudi Arabistan açısından ziyaret: İran’la rekabetten güvenlik diyaloğuna

Suudi Arabistan’ın Tahran’a savunma bakanı düzeyinde temsilci göndermesi, Riyad’ın güvenlik öncelikleri bakımından önemlidir. Suudi Arabistan ile İran arasında mezhepsel, siyasi ve jeopolitik rekabetin uzun bir geçmişi bulunuyor. İki ülke özellikle Yemen, Körfez güvenliği ve bölgesel nüfuz meselelerinde karşı karşıya gelmiştir.

Bununla birlikte, Suudi dış politikasını yalnızca İran’la rekabet üzerinden açıklamak eksik kalır. Riyad’ın ekonomik dönüşüm programı, enerji ihracatı, yabancı yatırım ihtiyacı ve bölgesel istikrar arayışı da güvenlik politikasını etkiliyor.

Riyad neden Tahran’la görüşmek istiyor?

Birinci neden: Kendi topraklarının korunması. Füze ve İHA saldırıları, petrol tesisleri, limanlar, havalimanları ve diğer kritik altyapı için risk oluşturuyor. Suudi Arabistan açısından İran’la doğrudan konuşmak, saldırıların önlenmesi ve gerilimin kontrol altına alınması için kullanılabilecek kanallardan biridir.

İkinci neden: Ekonomik istikrar. Suudi Arabistan’ın ekonomik dönüşüm hedefleri, uzun süreli bölgesel savaşlardan etkilenebilir. Yatırım ortamının, enerji ihracatının ve turizmin güvenliği siyasi istikrarla bağlantılıdır.

Üçüncü neden: Güvenlik yükünü paylaşmak. Mekke Savunma İttifakı, Suudi Arabistan’a Türkiye ve Pakistan’la savunma koordinasyonu geliştirme imkânı sağlıyor. İran’la görüşme ise bu koordinasyonun bölgesel gerilimi azaltmaya yönelik diplomatik bir kanalla birlikte yürütülebileceğini gösteriyor.

Reuters’ın 26 Ekim tarihli haberinde Suudi tarafının ziyaret amacını, askerî tırmanışın yeniden başlamasını önlemek ve diplomatik çözüm yollarını desteklemek şeklinde açıkladığı aktarılıyor.

Bu ziyaret Suudi Arabistan ile İran arasındaki rekabeti sona erdirir mi?

Böyle bir sonuca varmak için henüz erken. Güvenlik diyaloğunun başlaması, rekabetin ortadan kalktığını değil, tarafların belirli konularda iletişim kurma ihtiyacı duyduğunu gösterir.

Kalıcı bir yakınlaşma için en azından şu alanlarda somut ilerleme gerekir:

1. Suudi topraklarına ve kritik altyapısına yönelik saldırıların önlenmesi.
2. Yemen’de çatışmanın yayılmasını engelleyecek düzenlemeler.
3. Karşılıklı tehdit algısını azaltacak güvenlik mekanizmaları.
4. Bölgesel krizlerde doğrudan iletişim ve yanlış hesaplamaları önleme usulleri.

Bunların hiçbiri yalnızca bir görüşmeyle garanti altına alınamaz.

6. Pakistan’ın rolü: Askerî güç, coğrafya ve arabuluculuk

Pakistan, Tahran görüşmesinin anlaşılması bakımından özellikle önemli bir aktördür. Çünkü Pakistan, İran’la kara sınırını paylaşırken Suudi Arabistan’la da yakın güvenlik ilişkilerine sahiptir. Ayrıca ABD ile ilişkileri ve askerî kapasitesi, Pakistan’ı farklı taraflarla iletişim kurabilecek bir konuma getiriyor.

Reuters’ın aktardığı bilgilere göre Pakistan, ABD ile İran arasındaki diplomatik temasların yeniden başlatılması için arabuluculuk girişimlerinde bulunuyor. Tahran’daki toplantıda da çatışmayı sona erdirmeye yönelik bir uzlaşma önerisinin gündeme getirildiği bildirildi; ancak önerinin tam metni ve taraflarca kabul edilip edilmediği kamuya açık bilgilerle kesinleşmiş değil.

Pakistan’ın bu süreçteki rolünü dört başlıkta inceleyebiliriz:

1. Coğrafi zorunluluk: İran’la komşuluk, Pakistan için bölgesel bir savaşın sınır güvenliğine ve ekonomisine yansımasını önlemeyi önemli kılıyor.
2. Suudi Arabistan’la ilişkiler: Riyad’ın güvenliği, Pakistan’ın diplomatik ve savunma ilişkilerinde önemli bir başlık.
3. ABD ile iletişim: Washington ve Tahran arasında doğrudan iletişimin zorlaştığı koşullarda Pakistan, diplomatik temasların sürdürülmesine katkıda bulunabilir.
4. siyasi ağırlık: Pakistan’ın askerî kapasitesi, ülkenin güvenlik görüşmelerinde dikkate alınmasını sağlıyor; ancak bu durum tek başına taraflar üzerinde belirleyici nüfuza sahip olduğu anlamına gelmez.

Burada dikkat edilmesi gereken bir başka husus da Pakistan’ın çıkarlarının Türkiye ve Suudi Arabistan’ın çıkarlarıyla bütünüyle örtüşmediğidir. İttifakın sürdürülebilirliği, bu farklılıkların yönetilmesine bağlıdır.

7. İran açısından ziyaret: Bölgesel güvenlikte dışlanmama arayışı

İran açısından Tahran’daki görüşmenin siyasi anlamı, kendisini hedef alan askerî ve diplomatik baskıların arttığı bir dönemde bölgesel devletlerle doğrudan güvenlik diyaloğu kurabilmesidir.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, görüşmede İslam ülkelerinin birliğini güçlendiren mutabakatları desteklediklerini açıkladı. Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ise Batı Asya güvenliğinin bölge ülkelerinin iş birliğine dayanması ve dış müdahalelerin önlenmesi gerektiğini vurguladı.  Bu açıklamalar İran’ın resmî yaklaşımını ortaya koyuyor. Fakat İran’ın dış politikadaki bütün uygulamalarının bu açıklamalarla tamamen örtüştüğü sonucunu çıkarmak doğru olmaz.

Tahran’ın üç temel beklentisi

1. Bölgesel güvenlik görüşmelerinde söz sahibi olmak

İran, güvenlik düzeninin yalnızca ABD veya diğer bölge dışı aktörler tarafından belirlenmesine karşı çıkıyor. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın Tahran’da görüşmeye katılması, İran’a bölgesel güvenlik tartışmalarında doğrudan muhataplık sağlıyor.

2. Askerî baskının azaltılması

ABD ve İsrail’le yaşanan çatışmaların yeniden büyümesi, İran’ın askerî ve ekonomik maliyetlerini artırabilir. Bölge ülkeleriyle yürütülen görüşmeler, daha geniş bir çatışmayı önlemeye yönelik diplomatik seçeneklerden biri olabilir.

3. Bölgesel ilişkilerde hareket alanını korumak

İran’ın Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan’la iletişim kurması, bu ülkelerin Tahran’la ilişkilerini yalnızca ABD-İran gerilimine indirgememesi açısından önemlidir. Ancak bu, söz konusu ülkelerin İran’ın bütün politikalarını desteklediği anlamına gelmez.

İran Mekke Savunma İttifakı’na katılacak mı?

26 Ekim görüşmesinden böyle bir sonuç çıkarmak mümkün değil. Kamuoyuna açıklanan ortak sonuç, dört ülkenin bölgesel barış ve güvenlik alanlarında görüşmeleri sürdürme konusunda mutabakata vardığıdır. İran’ın ittifaka üye olduğuna veya üyelik başvurusu yaptığına dair bu açıklamada bir hüküm bulunmuyor.

İran’ın ittifaka katılması ile ittifak ülkeleriyle ortak güvenlik görüşmeleri yürütmesi birbirinden farklı konulardır. İkinci durum gerçekleşmiştir; birincisi ise bu toplantının açıklanmış bir sonucu değildir.

8. ABD ve İsrail açısından ne anlama geliyor?

Tahran görüşmesi, ABD ve İsrail’in bölgesel güvenlik hesapları bakımından da dikkate alınması gereken bir gelişmedir. Bununla birlikte, görüşmenin doğrudan ABD veya İsrail’e karşı kurulmuş yeni bir askerî blok oluşturduğunu söylemek için yeterli kanıt bulunmuyor.

ABD açısından

Washington’ın İran’ın nükleer programı, bölgedeki askerî faaliyetleri ve Hürmüz Boğazı’nın güvenliği konusundaki kaygıları devam ediyor. Reuters’ın aktardığı bilgilere göre ABD ile İran’ın temel talepleri arasında önemli farklılıklar bulunuyor.

Bölge ülkelerinin doğrudan görüşmesi Washington açısından iki farklı sonuç doğurabilir:

1. Diplomatik temaslar, çatışmayı sınırlandırır ve ABD-İran müzakerelerinin yeniden başlamasına yardımcı olursa bölgesel istikrara katkı sağlayabilir.
2. Bölgesel ülkeler, ABD’nin tercih ettiği güvenlik düzeninden farklı bir mekanizma geliştirirse Washington’ın bölgesel diplomasi ve güvenlik politikalarını yeniden değerlendirmesi gerekebilir.

Bunlar olası senaryolardır; ABD’nin toplantıyı nasıl değerlendirdiğine ilişkin resmî bir tutum ortaya konulmadan kesin sonuç olarak sunulmamalıdır.

İsrail açısından

Anadolu Ajansı’nın haberine göre İsrail’in bölgedeki faaliyetleri, Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler toplantının gündeminde yer aldı.

Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve İran’ın bu meselelerde görüş alışverişinde bulunması, bölgesel devletler arasında diplomatik koordinasyon ihtimalini güçlendirebilir. Ancak dört ülkenin İsrail’e karşı ortak bir askerî strateji belirlediği veya müşterek bir harekât kararı aldığı yönünde doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Bu ayrım önemlidir: Bölgesel siyasi istişare, ortak askerî harekât kararıyla aynı şey değildir.

9. İslam dünyası açısından yeni bir güvenlik mimarisi mümkün mü?

Bu ziyaretin daha geniş anlamı, İslam ülkelerinin güvenlik sorunlarını kendi aralarında ele alabilecekleri bir mekanizmanın oluşup oluşamayacağı sorusudur.

Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve İran; nüfusları, coğrafyaları, askerî kapasiteleri ve bölgesel etkileri bakımından önemli devletlerdir. Ancak dış politika öncelikleri ve güvenlik tehditlerine ilişkin değerlendirmeleri farklılaşır. Bu farklılıkları dikkate almadan dört ülkenin doğal olarak aynı stratejik çizgide bulunduğunu varsaymak yanıltıcı olur.

İş birliği için fırsatlar

1. Bölgesel krizlerde doğrudan iletişim kanalları oluşturulması.
2. Füze ve İHA saldırılarının yayılmasını önleyecek güven artırıcı önlemler.
3. Deniz ticaretinin ve enerji geçişlerinin güvenliğinin korunması.
4. Filistin ve Lübnan gibi kriz alanlarında diplomatik temasların sürdürülmesi.
5. ABD-İran geriliminin bölgesel savaşa dönüşmesini önleyecek arabuluculuk mekanizmaları.

İş birliğinin önündeki engeller

1. İran ile Suudi Arabistan arasındaki devam eden güvenlik rekabeti.
2. ABD’nin İran’a yönelik politikası ile bölge ülkelerinin diplomatik öncelikleri arasındaki farklılıklar.
3. Yemen’deki çatışma ve Husilerin faaliyetleri konusunda karşılıklı güvensizlik.
4. İsrail, Filistin, Lübnan ve Suriye meselelerinde ortak tutum oluşturmanın güçlüğü.
5. Yeni savunma anlaşmasının hukuki ve kurumsal uygulamasının henüz gelişme aşamasında olması.

Mekke Savunma İttifakı’nın genişleyebilmesi için yalnızca siyasi irade yeterli değildir. Üyelik koşulları, karar alma usulleri, savunma yükümlülükleri ve anlaşmazlıkların çözüm mekanizmaları gibi konuların da açıklığa kavuşması gerekir.

Bu nedenle Tahran toplantısını, İslam dünyasının ortak güvenlik düzenini kurduğu bir dönüm noktası olarak değil, böyle bir düzenin oluşturulup oluşturulamayacağını sınayan önemli bir diplomatik girişim olarak değerlendirmek daha isabetlidir.

10. Ziyaretin küresel ekonomi ve enerji dengeleri üzerindeki muhtemel etkisi

Ortadoğu’daki güvenlik krizlerinin küresel ekonomiye yansıması, çoğu zaman enerji fiyatları ve deniz taşımacılığı üzerinden gerçekleşir. Hürmüz Boğazı’nda yaşanabilecek kesintiler petrol ve doğal gaz tedarikini, nakliye maliyetlerini ve sigorta primlerini etkileyebilir. Reuters, mevcut çatışmanın deniz trafiği ve enerji piyasaları üzerinde baskı oluşturduğunu bildiriyor.

Türkiye açısından bu tablo üç temel risk içeriyor:

1. Enerji maliyetleri: Petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki yükseliş, ithalat maliyetleri ve enflasyon üzerinde baskı oluşturabilir.
2. Ticaret ve lojistik: Deniz yollarındaki güvenlik sorunları, taşımacılık sürelerini ve sigorta maliyetlerini artırabilir.
3. Bölgesel ekonomik belirsizlik: Uzayan çatışmalar, yatırımları ve bölgesel ticaret ilişkilerini olumsuz etkileyebilir.

Diplomatik görüşmeler bu riskleri azaltmaya katkıda bulunabilir. Ancak bir toplantının yapılması, enerji piyasalarının hemen istikrara kavuşacağı anlamına gelmez. Böyle bir etki için gerilimin sahada gerçekten azalması ve deniz taşımacılığının güvenliğinin sürdürülebilir biçimde sağlanması gerekir.

11. Tahran görüşmesinin somut sonuçları ve henüz belirsiz kalan noktalar

Siyasi analizde en önemli ölçütlerden biri, açıklanan sonuçlarla yorumları birbirinden ayırmaktır.

Konu	27 Ekim 2026 itibarıyla durum
Dörtlü toplantı	26 Ekim’de Tahran’da gerçekleştirildi.
Katılımcılar	Türkiye, Suudi Arabistan, Pakistan ve İran’ın üst düzey temsilcileri katıldı.
Gündem	Bölgesel güvenlik, İsrail’in faaliyetleri, Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler ele alındı.
Ortak sonuç	Dört ülke, bölgesel barış ve güvenlik alanında görüşmeleri sürdürme konusunda mutabakata vardı.
ABD-İran müzakereleri	Yeniden başlatılması ve çatışmanın azaltılması için diplomatik çabalar gündemdeydi; kapsamlı bir anlaşmanın sağlandığı açıklanmadı.
Ortak saldırmazlık anlaşması	Reuters görüşmelerde böyle bir çerçevenin ele alındığını aktardı; imzalanmış yeni bir dört taraflı anlaşma duyurulmadı.
İran’ın Mekke İttifakı’na katılımı	Katılım kararı veya üyelik anlaşması açıklanmadı.
Yeni askerî ittifak	Dört ülkenin ortak askerî ittifak kurduğu açıklanmadı.
Yeni toplantı	Görüşmelerin sürdürüleceği açıklandı; sonraki toplantının tarihi ve yeri duyurulmadı.

Burada özellikle altı çizilmesi gereken husus, Tahran’da görüşmelerin sürdürülmesi konusunda mutabakat sağlanmasının bir diplomatik sonuç olduğudur. Fakat bunun kalıcı barış, saldırmazlık veya ortak savunma anlaşmasına dönüşüp dönüşmeyeceği henüz bilinmiyor.

12. Önümüzdeki dönem için üç olası senaryo

Aşağıdaki senaryolar, mevcut gelişmelerden hareketle oluşturulmuş analitik ihtimallerdir. Bunlar kesin tahminler veya gerçekleşme olasılığına ilişkin ölçümler değildir.

Senaryo 1 — Diplomatik temasların kurumsallaşması

Olumlu ihtimal

Dört ülke düzenli toplantılar yapabilir, güvenlik krizlerinde doğrudan iletişim kanalları kurabilir ve Katar ile Pakistan’ın arabuluculuk çabaları desteklenebilir. ABD ile İran arasında müzakerelerin yeniden başlaması da bu sürece katkı sağlayabilir. İzlenecek göstergeler: Yeni toplantı tarihi, ortak diplomatik açıklamalar, saldırıların azalması ve müzakerelerin yeniden başlaması.

Senaryo 2 — Diyalog sürerken çatışmaların devam etmesi

Taraflar iletişimi kesmeyebilir ancak Yemen, Körfez veya İran-ABD hattındaki askerî gerilim devam edebilir. Bu durumda Tahran toplantısı, kalıcı bir çözüm üretmekten çok kriz yönetimi ve yanlış hesaplamaların önlenmesi işlevi görebilir. İzlenecek göstergeler: Yeni saldırılar, karşılıklı tehditler, deniz taşımacılığındaki aksamalar ve diplomatik temasların sonuçsuz kalması.

Senaryo 3 — Bölgesel gerilimin yeniden tırmanması

Askerî saldırıların artması, arabuluculuk girişimlerinin başarısız olması veya Suudi Arabistan’ın doğrudan hedef alınması, ülkeleri daha sert güvenlik önlemlerine yöneltebilir. Böyle bir durumda ittifakın ortak savunma yükümlülükleri ile İran’la sürdürülen diyalog arasındaki denge daha zor hâle gelebilir. İzlenecek göstergeler: Doğrulanmış yeni saldırılar, ittifakın acil toplantıları, askerî konuşlandırmalar ve diplomatik kanalların kapanması.

13. Genel değerlendirme: Bu ziyaret bize ne söylüyor?

26 Ekim 2026 tarihli Tahran toplantısı, üç ayrı gelişmenin kesiştiği bir noktada bulunuyor: Mekke Savunma İttifakı’nın kurumsallaşması, ABD-İran çatışmasının bölgesel etkileri ve Ortadoğu ülkelerinin güvenlik sorunlarını doğrudan görüşme ihtiyacı. Bu gelişmeyi değerlendirirken beş temel sonuç öne çıkıyor.

Birincisi: Mekke Savunma İttifakı’nın üyeleri, savunma koordinasyonunu güçlendirme hedeflerini İran’la diplomatik temas yürütmekten ayrı tutmuyor. Bu, caydırıcılık ile diplomasi arasında birlikte işleyen bir yaklaşımın mümkün olduğunu gösteriyor.

İkincisi: Türkiye’nin konumu, yalnızca askerî ittifak üyeliğiyle açıklanamaz. Ankara’nın NATO, Pakistan, Suudi Arabistan ve İran’la ilişkileri farklı güvenlik kanallarını aynı anda yönetmesini gerektiriyor.

Üçüncüsü: Suudi Arabistan’ın İran’la görüşmesi, güvenlik kaygılarının diplomatik iletişim ihtiyacını ortadan kaldırmadığını ortaya koyuyor. Ancak bunun iki ülke arasındaki rekabeti sona erdirdiği söylenemez.

Dördüncüsü: Pakistan’ın coğrafi konumu, askerî kapasitesi ve arabuluculuk faaliyetleri, ülkeye önemli bir diplomatik rol sağlıyor. Bununla birlikte, ABD ve İran’ın temel talepleri arasındaki farklar nedeniyle arabuluculuğun başarısı garanti değil.

Beşincisi: İslam ülkelerinin kendi aralarında güvenlik iş birliğini artırması mümkün olsa da bunun kalıcı bir yapıya dönüşmesi, ortak açıklamalardan çok somut mekanizmalara bağlıdır. Saldırmazlık düzenlemeleri, kriz iletişim kanalları, deniz güvenliği ve karşılıklı güven artırıcı önlemler bu bakımdan belirleyici olacaktır.

Tahran ziyareti, Mekke Savunma İttifakı’nın yalnızca üç ülke arasındaki savunma ilişkilerinden ibaret kalmayabileceğini ve üyelerinin daha geniş bölgesel güvenlik meselelerinde diplomatik rol üstlenmek istediğini gösteren önemli bir gelişmedir. Ancak bunu yeni bir İslam askerî birliğinin kurulduğu, İran’ın ittifaka katıldığı veya Ortadoğu’daki güç dengelerinin kökten değiştiği şeklinde yorumlamak için henüz yeterli kanıt yoktur.

Asıl belirleyici soru şudur: Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın savunma iş birliği, İran’la yürütülen diyalog ve diğer bölgesel aktörlerin katılımıyla kalıcı bir güvenlik mekanizmasına dönüşebilecek mi?

Bu sorunun cevabı, yalnızca diplomatik açıklamalarda değil; önümüzdeki dönemde alınacak somut kararlarda, sahadaki askerî gelişmelerde ve ülkelerin birbirlerinin güvenlik kaygılarını ne ölçüde dikkate alacaklarında ortaya çıkacaktır.